Mustafa Kemal Atatürk'ün Samsun'dan başlayan, yeni bir cumhuriyet ve 'muasır medeniyet'i yakalayıp geçme' hedefiyle süren Milli Mücadele Stratejisi tümüyle 'iradei milliye'yi etken kılar. Emperyalizme karşı gücünü Anadolu halkından alır...
'Milli irade' ile işbaşında olduklarını düşünen; bir başka devletin bölgesel projesinde 'eşbaşkanlık' sıfatını kabul eden; halkın malını, halkı uyutarak satan; ilerleme için kılavuz arayanlar; bu stratejiyi anlamayan, anlamak istemeyenlerdir. Cumhuriyeti savunmak adına milyonların gösterisi ise halkın uyarısıdır...
19 Mayıs 1919, Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkarak Ulusal Kurtuluş Savaşı'nı başlattığı tarihtir. Atatürk'ün, "ulus egemenliğine dayanan, tam bağımsız bir Cumhuriyet" kurmak için başlattığı mücadele, sadece ülkemiz açısından değil, özelde bölge, genelde dünya, ideolojik düzlemde ise tüm mazlum milletler açısından önemli sonuçlar doğurmuştur. Büyük devrimcinin dehası ve öngörüsü, yöntem, kapsam ve amaçtaki farklılığı, savaşı devrimle birleştiren tutumu, çağdaş bir devletin temellerini atmıştır. 19 Mayıs 1919'la başlayıp, 23 Nisan 1920'yle kurumlaşıp, 29 Ekim 1923'le kökleşen Kemalist Devrim'in atılımları, Atatürk'ün ülkemizi yönettiği yıllarda doruğa ulaşmıştır. Milli Mücadele ile başlayan sürecin stratejisi, günümüzde de güncelliğini ve geçerliliğini korumakta, önemli dersler vermektedir.
Atatürk'ün 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktıktan sonra, 25 Mayıs'ta Havza'ya geçmesi önemlidir. 28 Mayıs tarihli Havza Genelgesi ile Anadolu'ya geçtikten sonraki ilk durum saptamasını ve yol haritasını ilan eder, Türk Ulusu'nu uyarır. Bu genelgeden sonra yurt sathında yaklaşık yüz miting ve gösteri düzenlenmiştir. Bu tepkiler, halktaki beklentiyi ortaya koymaktadır. Havza'dan Amasya'ya geçen Mustafa Kemal, 2122 Haziran gecesi mülki ve askeri makamlara iletilen Amasya Tamimi ile ulusun durumunu ve gücünün büyüklüğünü, ulusal gücü örgütleyecek bir kurulun gerekliliğini ve ulusal amaçları sıralamıştır. Amasya'dan sonra sırasıyla Tokat'a ve Sıvas'a giden Atatürk, Erzurum'a vardıktan sonra da kongre çalışmalarının başına geçmiştir. 23 Temmuz 1919'da toplanan Erzurum Kongresi, delegeleriyle bölgesel, kararlarıyla ulusal niteliklidir ve ulusal direniş kararı alarak, bunun yöntemini, kapsamını, amacını yurda ve dünyaya ilan etmiştir.
ANADOLU'DA GÜÇ TOPLAMAK
19 Mayıs 1919'dan sonra izlediği güzergâh dikkatle incelenecek olursa, bu güzergâhın, Mustafa Kemal'in siyasi yönelimiyle de örtüştüğü görülür. Bu örtüşme stratejik, ideolojik ve askeri boyutu da içermektedir. Çünkü Mustafa Kemal Paşa, Anadolu'nun batı kısımlarında emperyalizme karşı savaşmak için, Doğu'da güçlü olmak gerektiğini bilmektedir. Cephesini Batı'ya dönen Milli Mücadele önderliği, sırtını Doğu'ya yaslamakla, arkasına Anadolu'yu almakla çok büyük bir hamle yapmıştır ki, kısa süre sonra Sovyet Rusya'yla kurulacak olan ittifak, bu tercihi diplomatik alanda da bütünleyecektir. Atatürk, yığınakta yapılan hatanın telafi edilemeyeceğini, yeterli hazırlığı yapmadan, kuvveti toplamadan, gerekli imkân ve kabiliyetlere sahip olmadan yapılacak bir saldırının, başarısızlığa mahkûm olduğunu bilmektedir.
Atatürk'ün Milli Mücadele'yi başlatmasından önce, yurdun dört bir yanında başlayan direniş hareketlerini ve ortaya çıkan yurtsever örgütleri Sıvas'ta Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti çatısı altında toplaması, ulusal ve kutsal kavgaya büyük bir güç katmış, ivme kazandırmış, toplumsal tabanını genişletmiş ve meşruiyetini sağlamıştır.
Diplomatik planda, İngiliz emperyalizminin İtalya ve Fransa ile yaşadığı çelişkilerden yararlanmak, aralarındaki çatışmayı derinleştirmek Milli Mücadele'nin hareket kabiliyetini, etkinliğini ve saygınlığını artırırken, askeri planda İngiliz emperyalizminin güdümündeki Yunanistan'a karşı da üstünlük ele geçirilmiştir. Yani diplomatik ve askeri alanda düşman yalnızlaştırılmış, tekleştirilmiştir. Bu yolla askeri zaferin de önü açılırken, bu zaferler diplomatik alanda da birer kaldıraç olarak kullanılmıştır.
ATATÜRKÇÜLÜĞÜN İDEOLOJİK BÜTÜNLÜĞÜ
Atatürk, ideolojik düzlemde katıksız bir ulusalcı, aydınlanmacı, devrimci ve tam bağımsızlıkçıdır. Jakoben bir Cumhuriyetçidir. 19 Mayıs'tan başlayarak, her aşamada halkın desteğini araması, mücadeleye ulusun tüm katmanlarını dâhil etmesi, Erzurum ve Sıvas Kongreleri ile milleti vatanın sahibi kılması kararlı, tutarlı ve yürekli bir önderin tercihleridir. Attığı her adımda millet iradesini arkasına alması, Yunus Nadi'ye söylediği gibi "her işi Meclis'ten beklemesi", savaşın en kritik anlarında bile "Önce Meclis" demesi, "Hâkimiyet-i Milliye" vurgusunun tüm söylev, eylem ve kurumlarına işlemesi, O'nun bu konudaki ödünsüzlüğünün ve kıskançlığının kanıtıdır. Vatanın savunulmasını hakkın, hukukun, halkın savunulması ve güçlendirilmesi olarak gören Mustafa Kemal Paşa'ya göre, Müdafaa-i Hukuk demek; Kuvayı Milliye demektir, Hâkimiyet-i Milliye demektir, İrade-i Milliye demektir.
Bu ideolojik ve politik tutum, "idarenin baştan ayağa halka tevdi edilmesi" anlamına gelmektedir ki, dönemin koşullarında zümre ve sınıf hâkimiyetine karşı, tamamı mazlum olan milletin iktidarını amaçlamaktadır. Bu yüzden Milli Mücadele, cephede ve cephe gerisinde milletin tamamının katıldığı, Tekâlif-i Milliye emirlerinde de görüldüğü gibi, tüm kaynakların seferber edildiği bir cephe savaşıdır ki, harp tarihi içinde de "topyekûn savaş" modelinin en başarılı örneklerinden sayılır. Kurulan Cumhuriyetin, gelişme stratejisi olarak bütüncül kalkınma modelini benimsemesi, bu bağlamda bir sürekliliğin ve bilinçli bir tercihin göstergesidir. Kısaca Altı Ok'la tanımlanan ve simgelenen Kemalist Devrim programının bütünlüğü, ilkelerin birbirini tamamlayan yapısı ve birbirinin olmazsa olmazı durumunda olmaları, Milli Mücadele stratejisinde çok önemli işlevler görmektedir.
Gerek Anadolu'nun tarihsel, kültürel ve toplumsal yapısı, gerek Atatürkçülüğün ideolojik özü nedeniyle Kemalist ulusçuluk anlayışı, tarih, toprak ve kültür esaslı yurt milliyetçiliğidir. Faşist karakterli değildir, etnik boyutlu, başkalarını aşağılayan ve dışlayan bir anlayışı yoktur, yayılmacı, sömürgeci, emperyalist yönelimleri bulunmamaktadır. Yöntem olarak bilimsel, içerik olarak ulusal bir sentezi yaşama geçiren Atatürk, hem teoride, hem de pratikte Milli Demokratik Devrim modelinin en seçkin önderlerindendir.
Gazi'nin aydınlanmacılığı nettir. Laik, akılcı ve bilimsel düşünceyi tek rehber edinip, tek miras olarak bırakması, Kemalist öğretinin, Anadolu Aydınlanması'nın temelidir. Tam bağımsızlık konusundaki özeni ve ödünsüzlüğü, hem ulusal egemenlikle, hem antiemperyalizmle, hem de halkçı- devletçi iktisat politikasıyla bütünleşmektedir. Gazi'nin, liberal ve sosyalist sistemlerin dışında kalarak, yeterli sermaye birikimi olmayan, nicelik ve nitelik olarak güçlü bir işçi sınıfı bulunmayan, yarı sömürge durumuna düşmüş bir tarım toplumunu, savaşarak, devrim yaparak ve üçüncü bir model ortaya koyarak dönüştürmesi, 19 Mayıs ruhunun özgün yönlerindendir.
HER AÇIDAN TAM BAĞIMSIZLIK
Tam bağımsızlık için siyasi, iktisadi ve adli anlamda tam bağımsızlığın gerektiğini bilen Gazi, bu konuya Nutuk'ta da dikkat çekmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun maliyeden, adalete dek yabancılara tanıdığı ayrıcalıkların, devletin tasfiyesini hazırladığını ve hızlandırdığını bilen kurucu kadro, bu konuda Lozan'da dimdik durmuştur. Ve bu nedenle Lozan'da en sert müzakereler, kapitülasyonlar üzerinde yapılan müzakereler olarak tarihe geçmiştir. Bu bağlamda İsmet Paşa'nın şu sözleri önemli ve günümüzde de geçerlidir:
"İstiklal Savaşı'nın amaçlarından biri, asırlık kapitülasyon belasından memleketi kurtarmak idi... Gençliğimden beri kapitülasyonların yalnız iktisadi hükümlerinden dolayı elimiz kolumuz bağlı bilirdik. İşin içine girdikten sonra anladım ki, asıl ehemmiyet verdikleri, kapitülasyonun adli kısmıdır"
Atatürk'ün özelliği ve getirdiği modelin özgünlüğü, o zamana dek yapılmamışı yapmasından, başarılmayanı başarmasından ve ezberleri bozmasından da anlaşılır. Bu bağlamda bir üçüncü yol olarak Kemalizm, benzer/yakın siyasal, ekonomik, toplumsal yapıları olan üçüncü dünya ülkeleri için, önemli bir seçenek ve deneyim oluşturmuş, bu ülkeler için model olarak önerilmiş ve mazlum milletlere esin kaynağı olmuştur.
'GÜNEŞ DOĞUDAN YÜKSELİR'
Mustafa Kemal Paşa, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak, Milli Mücadele'ye batıdan değil, doğudan başlamıştır. Bu stratejik bir tercihtir. Kavgayı Anadolu'da, Anadolu için ve Anadolu halkıyla birlikte vereceğinin, öncüleri Anadolu halkı arasında arayacağının kanıtıdır. Gazi, tehlikenin Batı'dan geldiğini görmekte, imparatorluğu tasfiye eden dış güç olan Batı emperyalizminin, asıl büyük düşman olduğunu bilmektedir. Kendi deyimiyle, "sine-i millette ferd-i mücahit" olarak kendisinin ve ülkesinin geleceğini Anadolu halkına emanet ederken, ata yurdunun askeri olarak savunulmasının da yalnız ve ancak bu bölgede mümkün olduğunu saptamıştır. Anadolu askeri, siyasi ve ideolojik olarak Milli Mücadele'nin sıklet merkezidir.
Kavgayı halkın arasında, halkla birlikte, halk için ve halkı kazanarak vermek, dünyada Meclis yönetim ve denetiminde Kurtuluş Savaşı yapan ilk önder olan Mustafa Kemal Paşa'nın dehasını ortaya koyan bir diğer tercihtir. Mütareke İstanbul'uyla değil Anadolu'yla, mütareke aydınları ve basınıyla değil, Anadolu halkıyla birlikte olmak, Atatürk'ün tarihin tunç yasalarını çok iyi bilen, seçkin bir aydın olduğunu da göstermektedir: "Halkıyla bütünleşen büyür".
Amasya Tamimi ile yurda ve dünyaya duyurduğu gibi, vatanın silahla savunulacağına dikkat çekmesi de önemlidir. Mustafa Kemal Paşa, yurdun işgal edildiği bir süreçte vatanın savunulmasının mitinglerle, toplantılarla, gösterilerle değil, silahla mümkün olduğunu söylemektedir. Bu tutum da bir diğer tarihsel yasaya dayanmaktadır: "Silahla kurulan, silahla yıkılır".
Atatürk'ün tüm resmi görevlerinden istifa ederek, yani kendi rütbelerini kendisi sökerek, unvanlarından ayrılarak mücadelesini sürdürmesi, halkına güvenen ve onun desteğini arayan bir önderin tercihidir ki, günümüz için de önemli dersler vermektedir.
ANTİ-EMPERYALİZM VE MAZLUM MİLLETLER
Atatürk'ün iç politikadaki ulusalcı, halkçı, toplumcu ve bağımsızlıkçı tavrının, dış politikadaki bütünleyeni ve yansıması, antiemperyalizm, bölge merkezli dış politika ve bunun doğal sonucu olarak mazlum milletler dayanışmasını esas alan çizgidir. Gazi'nin Batıcı değil, aksine Batı ile savaşan ama aynı zamanda "muasır medeniyeti yakalayıp, geçmeyi hedefleyen" çağdaşlaşmacı çizgisi, "yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesiyle örtüşmektedir. Diğer ülkelere ve uluslara saygıyı esas alan, yayılmacı, maceracı ve dışlayıcı olmayan, içişlerine karışmaktan özenle kaçınan, ikili ilişkilerde mütekabiliyet (karşılıklılık) ilkesini rehber edinen tutum, asla edilgin, korkak ve ürkek değil, aksine, ülke çıkarları gerektirdiğinde atak, öncü ve cesur bir tutumdur. Balkan Antantı, Sadabat Paktı, Hatay'ın anavatana katılması bunun örnekleridir.
TBMM'nin açılmasından hemen sonra Mustafa Kemal'in Sovyet Lideri Lenin'e mektup yazarak, antiemperyalizm ortak paydasında bir dayanışmayı önermesi, ilerleyen süreçte Türkiye'yi askeri, siyasi, iktisadi, diplomatik ve politik olarak çok rahatlatacak olan bir ittifakın yolunu açmıştır. TBMM'yi tanıyan ilk devletin Afganistan olması ise mazlum milletler dayanışmasının önemli bir örneği olarak tarihe geçmiştir.
Mustafa Kemal'in devrimciliğinin ve Kemalizmin devingenliğinin bir gereği ve göstergesi olarak, Atatürk'ün Milli Mücadele'yi başlattığı tarihi, Cumhuriyeti emanet ettiği, yani "yolumu yorulmadan takip edeceksiniz" diye seslendiği gençlere bayram olarak armağan etmesi de, gençlere olan güvenini, yenilikçiliğini gösteren çok sayıda örnekten biridir.
KUVVETİ MİLLETTE ARAMAK
Yıllardır içeriden ihanete, dışarıdan saldırıya uğrayan 19 Mayıs ruhunun gücünü ve görkemini anlamaya çalışırken, verdiği dersleri de hep akılda tutmak gerekir. "Kuvvet birdir ve o milletindir" diyen Atatürk'ün kurduğu Cumhuriyet'te, aynen O'nun yaptığı gibi, gücün kaynağını, yalnız ve ancak millette aramak gerekir. Brüksel'den ya da Washington'dan icazet alarak, iktidar olmak için Batı başkentlerine sözler, güvenceler vererek, siyasi bağımsızlığın yolunun iktisadi bağımsızlıktan geçtiğini unutarak, Anadolu'da kalıcı ve başarılı olmak olanaksızdır.
Ulusun ortak malı olan büyük, karlı ve stratejik kamu kuruluşlarını, bazen birkaç yıllık karına, bazen de arsa bedelinin altında bir fiyatla yerli ya da yabancı tekellere satanlar, 19 Mayısı anlamayanlardır. Eğitimi ve sağlığı özelleştirip, yurttaşı müşteriye dönüştürenler, Türk adaletinden kaçıp, dokunulmazlıkların arkasına sığınanlar, ABD patentli Büyük Ortadoğu Projesi'nde eşbaşkan olmakla ve Türkiye'yi pazarlamakla övünenler, reform paketleri ve uyum yasaları eliyle milli ve merkezi devleti tasfiye edenler, 19 Mayısı kutlamayanlardır. Kıbrıs, Ege, Güneydoğu Anadolu, etnik terör, sözde soykırım iddiaları, patrikhanenin statüsü, Heybeliada Ruhban Okulu, azınlık hakları ve vakıfları gibi konu başlıkları üzerinden Türkiye sıkıştırılırken, çiftçiye hakaret edip, Atatürk'e dil uzatanlar, 19 Mayısı kavramayanlardır.
Günümüzde 19 Mayıs stratejisini geliştirip, güncelleştirmenin, Mustafa Kemal Paşa'nın sözleriyle "Kuvayı milliyeyi amil ve irade-i milliyeyi hakim" kılmanın yolu, laiklikle birlikte devrimciliğe, milliyetçilikle birlikte devletçiliğe, cumhuriyetçilikle birlikte halkçılığa aynı anda, aynı duyarlılık, kararlılık ve kıskançlıkla sahip çıkmaktan geçer. Çok çalışmaktan, çok düşünmekten, çok üretmekten geçer. Sağlıklı kuşaklar yetiştirmekten, yüksek teknolojiye yönelmekten, tarımda verimliliği arttırmaktan, eğitimde bilimselliği yükseltmekten, yüksek ve stratejik planlamadan geçer.
Yineleyerek ve yenileyerek vurgulamak gerekir ki, son bir ay içinde milyonlarca yurttaşımızın katılımıyla gerçekleşen dev boyutlu, devrimci duruşlu Cumhuriyet mitingleri, 19 Mayıs ruhunun canlılığını, ülkemizdeki Cumhuriyetçi bilinç ve kültür birikimimin gücünü dosta düşmana, merde namerde bir kez daha göstermiştir. Bu görkemli mitingler aynı zamanda, "Bu millet bir gün gelir Cumhuriyeti hırz-i can ile savunur" diyen Atatürk'ün ulusunu ne kadar iyi tanıdığını, Türk ulusunun da Atasına ne kadar bağlı olduğunu kanıtlamıştır. Cumhuriyetle ortaya çıkan ve şekillenen bu büyük potansiyelin, 19 Mayıs ruhu ve stratejisiyle harekete geçirilmesiyle, bu büyük güce özgüven aşılanıp, yön verilmesiyle Atatürk, her zaman olduğu gibi yine haklı çıkacak, "Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır".
Yrd. Doç. Dr. Barış DOSTERMarmara Üniversitesi
Strateji 21.05.2007
'Milli irade' ile işbaşında olduklarını düşünen; bir başka devletin bölgesel projesinde 'eşbaşkanlık' sıfatını kabul eden; halkın malını, halkı uyutarak satan; ilerleme için kılavuz arayanlar; bu stratejiyi anlamayan, anlamak istemeyenlerdir. Cumhuriyeti savunmak adına milyonların gösterisi ise halkın uyarısıdır...
19 Mayıs 1919, Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun'a çıkarak Ulusal Kurtuluş Savaşı'nı başlattığı tarihtir. Atatürk'ün, "ulus egemenliğine dayanan, tam bağımsız bir Cumhuriyet" kurmak için başlattığı mücadele, sadece ülkemiz açısından değil, özelde bölge, genelde dünya, ideolojik düzlemde ise tüm mazlum milletler açısından önemli sonuçlar doğurmuştur. Büyük devrimcinin dehası ve öngörüsü, yöntem, kapsam ve amaçtaki farklılığı, savaşı devrimle birleştiren tutumu, çağdaş bir devletin temellerini atmıştır. 19 Mayıs 1919'la başlayıp, 23 Nisan 1920'yle kurumlaşıp, 29 Ekim 1923'le kökleşen Kemalist Devrim'in atılımları, Atatürk'ün ülkemizi yönettiği yıllarda doruğa ulaşmıştır. Milli Mücadele ile başlayan sürecin stratejisi, günümüzde de güncelliğini ve geçerliliğini korumakta, önemli dersler vermektedir.
Atatürk'ün 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktıktan sonra, 25 Mayıs'ta Havza'ya geçmesi önemlidir. 28 Mayıs tarihli Havza Genelgesi ile Anadolu'ya geçtikten sonraki ilk durum saptamasını ve yol haritasını ilan eder, Türk Ulusu'nu uyarır. Bu genelgeden sonra yurt sathında yaklaşık yüz miting ve gösteri düzenlenmiştir. Bu tepkiler, halktaki beklentiyi ortaya koymaktadır. Havza'dan Amasya'ya geçen Mustafa Kemal, 2122 Haziran gecesi mülki ve askeri makamlara iletilen Amasya Tamimi ile ulusun durumunu ve gücünün büyüklüğünü, ulusal gücü örgütleyecek bir kurulun gerekliliğini ve ulusal amaçları sıralamıştır. Amasya'dan sonra sırasıyla Tokat'a ve Sıvas'a giden Atatürk, Erzurum'a vardıktan sonra da kongre çalışmalarının başına geçmiştir. 23 Temmuz 1919'da toplanan Erzurum Kongresi, delegeleriyle bölgesel, kararlarıyla ulusal niteliklidir ve ulusal direniş kararı alarak, bunun yöntemini, kapsamını, amacını yurda ve dünyaya ilan etmiştir.
ANADOLU'DA GÜÇ TOPLAMAK
19 Mayıs 1919'dan sonra izlediği güzergâh dikkatle incelenecek olursa, bu güzergâhın, Mustafa Kemal'in siyasi yönelimiyle de örtüştüğü görülür. Bu örtüşme stratejik, ideolojik ve askeri boyutu da içermektedir. Çünkü Mustafa Kemal Paşa, Anadolu'nun batı kısımlarında emperyalizme karşı savaşmak için, Doğu'da güçlü olmak gerektiğini bilmektedir. Cephesini Batı'ya dönen Milli Mücadele önderliği, sırtını Doğu'ya yaslamakla, arkasına Anadolu'yu almakla çok büyük bir hamle yapmıştır ki, kısa süre sonra Sovyet Rusya'yla kurulacak olan ittifak, bu tercihi diplomatik alanda da bütünleyecektir. Atatürk, yığınakta yapılan hatanın telafi edilemeyeceğini, yeterli hazırlığı yapmadan, kuvveti toplamadan, gerekli imkân ve kabiliyetlere sahip olmadan yapılacak bir saldırının, başarısızlığa mahkûm olduğunu bilmektedir.
Atatürk'ün Milli Mücadele'yi başlatmasından önce, yurdun dört bir yanında başlayan direniş hareketlerini ve ortaya çıkan yurtsever örgütleri Sıvas'ta Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti çatısı altında toplaması, ulusal ve kutsal kavgaya büyük bir güç katmış, ivme kazandırmış, toplumsal tabanını genişletmiş ve meşruiyetini sağlamıştır.
Diplomatik planda, İngiliz emperyalizminin İtalya ve Fransa ile yaşadığı çelişkilerden yararlanmak, aralarındaki çatışmayı derinleştirmek Milli Mücadele'nin hareket kabiliyetini, etkinliğini ve saygınlığını artırırken, askeri planda İngiliz emperyalizminin güdümündeki Yunanistan'a karşı da üstünlük ele geçirilmiştir. Yani diplomatik ve askeri alanda düşman yalnızlaştırılmış, tekleştirilmiştir. Bu yolla askeri zaferin de önü açılırken, bu zaferler diplomatik alanda da birer kaldıraç olarak kullanılmıştır.
ATATÜRKÇÜLÜĞÜN İDEOLOJİK BÜTÜNLÜĞÜ
Atatürk, ideolojik düzlemde katıksız bir ulusalcı, aydınlanmacı, devrimci ve tam bağımsızlıkçıdır. Jakoben bir Cumhuriyetçidir. 19 Mayıs'tan başlayarak, her aşamada halkın desteğini araması, mücadeleye ulusun tüm katmanlarını dâhil etmesi, Erzurum ve Sıvas Kongreleri ile milleti vatanın sahibi kılması kararlı, tutarlı ve yürekli bir önderin tercihleridir. Attığı her adımda millet iradesini arkasına alması, Yunus Nadi'ye söylediği gibi "her işi Meclis'ten beklemesi", savaşın en kritik anlarında bile "Önce Meclis" demesi, "Hâkimiyet-i Milliye" vurgusunun tüm söylev, eylem ve kurumlarına işlemesi, O'nun bu konudaki ödünsüzlüğünün ve kıskançlığının kanıtıdır. Vatanın savunulmasını hakkın, hukukun, halkın savunulması ve güçlendirilmesi olarak gören Mustafa Kemal Paşa'ya göre, Müdafaa-i Hukuk demek; Kuvayı Milliye demektir, Hâkimiyet-i Milliye demektir, İrade-i Milliye demektir.
Bu ideolojik ve politik tutum, "idarenin baştan ayağa halka tevdi edilmesi" anlamına gelmektedir ki, dönemin koşullarında zümre ve sınıf hâkimiyetine karşı, tamamı mazlum olan milletin iktidarını amaçlamaktadır. Bu yüzden Milli Mücadele, cephede ve cephe gerisinde milletin tamamının katıldığı, Tekâlif-i Milliye emirlerinde de görüldüğü gibi, tüm kaynakların seferber edildiği bir cephe savaşıdır ki, harp tarihi içinde de "topyekûn savaş" modelinin en başarılı örneklerinden sayılır. Kurulan Cumhuriyetin, gelişme stratejisi olarak bütüncül kalkınma modelini benimsemesi, bu bağlamda bir sürekliliğin ve bilinçli bir tercihin göstergesidir. Kısaca Altı Ok'la tanımlanan ve simgelenen Kemalist Devrim programının bütünlüğü, ilkelerin birbirini tamamlayan yapısı ve birbirinin olmazsa olmazı durumunda olmaları, Milli Mücadele stratejisinde çok önemli işlevler görmektedir.
Gerek Anadolu'nun tarihsel, kültürel ve toplumsal yapısı, gerek Atatürkçülüğün ideolojik özü nedeniyle Kemalist ulusçuluk anlayışı, tarih, toprak ve kültür esaslı yurt milliyetçiliğidir. Faşist karakterli değildir, etnik boyutlu, başkalarını aşağılayan ve dışlayan bir anlayışı yoktur, yayılmacı, sömürgeci, emperyalist yönelimleri bulunmamaktadır. Yöntem olarak bilimsel, içerik olarak ulusal bir sentezi yaşama geçiren Atatürk, hem teoride, hem de pratikte Milli Demokratik Devrim modelinin en seçkin önderlerindendir.
Gazi'nin aydınlanmacılığı nettir. Laik, akılcı ve bilimsel düşünceyi tek rehber edinip, tek miras olarak bırakması, Kemalist öğretinin, Anadolu Aydınlanması'nın temelidir. Tam bağımsızlık konusundaki özeni ve ödünsüzlüğü, hem ulusal egemenlikle, hem antiemperyalizmle, hem de halkçı- devletçi iktisat politikasıyla bütünleşmektedir. Gazi'nin, liberal ve sosyalist sistemlerin dışında kalarak, yeterli sermaye birikimi olmayan, nicelik ve nitelik olarak güçlü bir işçi sınıfı bulunmayan, yarı sömürge durumuna düşmüş bir tarım toplumunu, savaşarak, devrim yaparak ve üçüncü bir model ortaya koyarak dönüştürmesi, 19 Mayıs ruhunun özgün yönlerindendir.
HER AÇIDAN TAM BAĞIMSIZLIK
Tam bağımsızlık için siyasi, iktisadi ve adli anlamda tam bağımsızlığın gerektiğini bilen Gazi, bu konuya Nutuk'ta da dikkat çekmiştir. Osmanlı İmparatorluğu'nun maliyeden, adalete dek yabancılara tanıdığı ayrıcalıkların, devletin tasfiyesini hazırladığını ve hızlandırdığını bilen kurucu kadro, bu konuda Lozan'da dimdik durmuştur. Ve bu nedenle Lozan'da en sert müzakereler, kapitülasyonlar üzerinde yapılan müzakereler olarak tarihe geçmiştir. Bu bağlamda İsmet Paşa'nın şu sözleri önemli ve günümüzde de geçerlidir:
"İstiklal Savaşı'nın amaçlarından biri, asırlık kapitülasyon belasından memleketi kurtarmak idi... Gençliğimden beri kapitülasyonların yalnız iktisadi hükümlerinden dolayı elimiz kolumuz bağlı bilirdik. İşin içine girdikten sonra anladım ki, asıl ehemmiyet verdikleri, kapitülasyonun adli kısmıdır"
Atatürk'ün özelliği ve getirdiği modelin özgünlüğü, o zamana dek yapılmamışı yapmasından, başarılmayanı başarmasından ve ezberleri bozmasından da anlaşılır. Bu bağlamda bir üçüncü yol olarak Kemalizm, benzer/yakın siyasal, ekonomik, toplumsal yapıları olan üçüncü dünya ülkeleri için, önemli bir seçenek ve deneyim oluşturmuş, bu ülkeler için model olarak önerilmiş ve mazlum milletlere esin kaynağı olmuştur.
'GÜNEŞ DOĞUDAN YÜKSELİR'
Mustafa Kemal Paşa, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkarak, Milli Mücadele'ye batıdan değil, doğudan başlamıştır. Bu stratejik bir tercihtir. Kavgayı Anadolu'da, Anadolu için ve Anadolu halkıyla birlikte vereceğinin, öncüleri Anadolu halkı arasında arayacağının kanıtıdır. Gazi, tehlikenin Batı'dan geldiğini görmekte, imparatorluğu tasfiye eden dış güç olan Batı emperyalizminin, asıl büyük düşman olduğunu bilmektedir. Kendi deyimiyle, "sine-i millette ferd-i mücahit" olarak kendisinin ve ülkesinin geleceğini Anadolu halkına emanet ederken, ata yurdunun askeri olarak savunulmasının da yalnız ve ancak bu bölgede mümkün olduğunu saptamıştır. Anadolu askeri, siyasi ve ideolojik olarak Milli Mücadele'nin sıklet merkezidir.
Kavgayı halkın arasında, halkla birlikte, halk için ve halkı kazanarak vermek, dünyada Meclis yönetim ve denetiminde Kurtuluş Savaşı yapan ilk önder olan Mustafa Kemal Paşa'nın dehasını ortaya koyan bir diğer tercihtir. Mütareke İstanbul'uyla değil Anadolu'yla, mütareke aydınları ve basınıyla değil, Anadolu halkıyla birlikte olmak, Atatürk'ün tarihin tunç yasalarını çok iyi bilen, seçkin bir aydın olduğunu da göstermektedir: "Halkıyla bütünleşen büyür".
Amasya Tamimi ile yurda ve dünyaya duyurduğu gibi, vatanın silahla savunulacağına dikkat çekmesi de önemlidir. Mustafa Kemal Paşa, yurdun işgal edildiği bir süreçte vatanın savunulmasının mitinglerle, toplantılarla, gösterilerle değil, silahla mümkün olduğunu söylemektedir. Bu tutum da bir diğer tarihsel yasaya dayanmaktadır: "Silahla kurulan, silahla yıkılır".
Atatürk'ün tüm resmi görevlerinden istifa ederek, yani kendi rütbelerini kendisi sökerek, unvanlarından ayrılarak mücadelesini sürdürmesi, halkına güvenen ve onun desteğini arayan bir önderin tercihidir ki, günümüz için de önemli dersler vermektedir.
ANTİ-EMPERYALİZM VE MAZLUM MİLLETLER
Atatürk'ün iç politikadaki ulusalcı, halkçı, toplumcu ve bağımsızlıkçı tavrının, dış politikadaki bütünleyeni ve yansıması, antiemperyalizm, bölge merkezli dış politika ve bunun doğal sonucu olarak mazlum milletler dayanışmasını esas alan çizgidir. Gazi'nin Batıcı değil, aksine Batı ile savaşan ama aynı zamanda "muasır medeniyeti yakalayıp, geçmeyi hedefleyen" çağdaşlaşmacı çizgisi, "yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesiyle örtüşmektedir. Diğer ülkelere ve uluslara saygıyı esas alan, yayılmacı, maceracı ve dışlayıcı olmayan, içişlerine karışmaktan özenle kaçınan, ikili ilişkilerde mütekabiliyet (karşılıklılık) ilkesini rehber edinen tutum, asla edilgin, korkak ve ürkek değil, aksine, ülke çıkarları gerektirdiğinde atak, öncü ve cesur bir tutumdur. Balkan Antantı, Sadabat Paktı, Hatay'ın anavatana katılması bunun örnekleridir.
TBMM'nin açılmasından hemen sonra Mustafa Kemal'in Sovyet Lideri Lenin'e mektup yazarak, antiemperyalizm ortak paydasında bir dayanışmayı önermesi, ilerleyen süreçte Türkiye'yi askeri, siyasi, iktisadi, diplomatik ve politik olarak çok rahatlatacak olan bir ittifakın yolunu açmıştır. TBMM'yi tanıyan ilk devletin Afganistan olması ise mazlum milletler dayanışmasının önemli bir örneği olarak tarihe geçmiştir.
Mustafa Kemal'in devrimciliğinin ve Kemalizmin devingenliğinin bir gereği ve göstergesi olarak, Atatürk'ün Milli Mücadele'yi başlattığı tarihi, Cumhuriyeti emanet ettiği, yani "yolumu yorulmadan takip edeceksiniz" diye seslendiği gençlere bayram olarak armağan etmesi de, gençlere olan güvenini, yenilikçiliğini gösteren çok sayıda örnekten biridir.
KUVVETİ MİLLETTE ARAMAK
Yıllardır içeriden ihanete, dışarıdan saldırıya uğrayan 19 Mayıs ruhunun gücünü ve görkemini anlamaya çalışırken, verdiği dersleri de hep akılda tutmak gerekir. "Kuvvet birdir ve o milletindir" diyen Atatürk'ün kurduğu Cumhuriyet'te, aynen O'nun yaptığı gibi, gücün kaynağını, yalnız ve ancak millette aramak gerekir. Brüksel'den ya da Washington'dan icazet alarak, iktidar olmak için Batı başkentlerine sözler, güvenceler vererek, siyasi bağımsızlığın yolunun iktisadi bağımsızlıktan geçtiğini unutarak, Anadolu'da kalıcı ve başarılı olmak olanaksızdır.
Ulusun ortak malı olan büyük, karlı ve stratejik kamu kuruluşlarını, bazen birkaç yıllık karına, bazen de arsa bedelinin altında bir fiyatla yerli ya da yabancı tekellere satanlar, 19 Mayısı anlamayanlardır. Eğitimi ve sağlığı özelleştirip, yurttaşı müşteriye dönüştürenler, Türk adaletinden kaçıp, dokunulmazlıkların arkasına sığınanlar, ABD patentli Büyük Ortadoğu Projesi'nde eşbaşkan olmakla ve Türkiye'yi pazarlamakla övünenler, reform paketleri ve uyum yasaları eliyle milli ve merkezi devleti tasfiye edenler, 19 Mayısı kutlamayanlardır. Kıbrıs, Ege, Güneydoğu Anadolu, etnik terör, sözde soykırım iddiaları, patrikhanenin statüsü, Heybeliada Ruhban Okulu, azınlık hakları ve vakıfları gibi konu başlıkları üzerinden Türkiye sıkıştırılırken, çiftçiye hakaret edip, Atatürk'e dil uzatanlar, 19 Mayısı kavramayanlardır.
Günümüzde 19 Mayıs stratejisini geliştirip, güncelleştirmenin, Mustafa Kemal Paşa'nın sözleriyle "Kuvayı milliyeyi amil ve irade-i milliyeyi hakim" kılmanın yolu, laiklikle birlikte devrimciliğe, milliyetçilikle birlikte devletçiliğe, cumhuriyetçilikle birlikte halkçılığa aynı anda, aynı duyarlılık, kararlılık ve kıskançlıkla sahip çıkmaktan geçer. Çok çalışmaktan, çok düşünmekten, çok üretmekten geçer. Sağlıklı kuşaklar yetiştirmekten, yüksek teknolojiye yönelmekten, tarımda verimliliği arttırmaktan, eğitimde bilimselliği yükseltmekten, yüksek ve stratejik planlamadan geçer.
Yineleyerek ve yenileyerek vurgulamak gerekir ki, son bir ay içinde milyonlarca yurttaşımızın katılımıyla gerçekleşen dev boyutlu, devrimci duruşlu Cumhuriyet mitingleri, 19 Mayıs ruhunun canlılığını, ülkemizdeki Cumhuriyetçi bilinç ve kültür birikimimin gücünü dosta düşmana, merde namerde bir kez daha göstermiştir. Bu görkemli mitingler aynı zamanda, "Bu millet bir gün gelir Cumhuriyeti hırz-i can ile savunur" diyen Atatürk'ün ulusunu ne kadar iyi tanıdığını, Türk ulusunun da Atasına ne kadar bağlı olduğunu kanıtlamıştır. Cumhuriyetle ortaya çıkan ve şekillenen bu büyük potansiyelin, 19 Mayıs ruhu ve stratejisiyle harekete geçirilmesiyle, bu büyük güce özgüven aşılanıp, yön verilmesiyle Atatürk, her zaman olduğu gibi yine haklı çıkacak, "Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır".
Yrd. Doç. Dr. Barış DOSTERMarmara Üniversitesi
Strateji 21.05.2007
No comments:
Post a Comment